Opinie

Goed ondernemingsbestuur ('Good Corporate Governance') staat al geruime tijd hoog op de maatschappelijke agenda. Aanvankelijk leek het alsof het aandeelhouderschap van een onderneming zelf buiten de discussie zou blijven. Maar daar is de laatste maanden een kentering in gekomen. Vooral de activiteiten van hedge funds en de steeds groter en machtiger wordende private equity fondsen liggen onder vuur.

Private equity fondsen kijken of in een bedrijf waarde zit en of ze er meer waarde uit kunnen halen door het bedrijf op te splitsen. In puur financiële zin kun je bepaalde onderdelen lostrekken, zonder oog te hebben voor de organische samenhang van een bedrijf. Als je de onderdelen verkoopt, leveren ze meer op. De positieve uitleg is dat er sprake is van een herallocatie van kapitaal. In de praktijk is het vaak opportunistisch en staat het eigen financiële belang voorop.

Ondernemingen voelen zich bedreigd door deze fondsen. Ze hebben voldoende financiële middelen om een succesvol bod uit te brengen op de aandelen. Meestal wordt een onderneming dan van de beurs gehaald, vervolgens opgedeeld en misschien weer naar de beurs gebracht of verkocht. Een beursnotering blijkt niet alleen steeds meer tijd en aandacht te vragen van het ondernemingsbestuur om alle aandeelhouders op hetzelfde moment van dezelfde informatie te voorzien, maar ook een open deur te zijn waardoor iedereen als aandeelhouder kan binnenkomen. Beursgenoteerde ondernemingen zijn publiek bezit geworden en niemand kan de toegang geweigerd worden. De aandeelhouder kiest voor een onderneming, maar een onderneming kan niet z'n aandeelhouders kiezen. De aandeelhouder kan vervolgens zeggen: wij zien andere mogelijkheden, dus vergeet je strategie. Dat is desastreus. Daarom moet je je als onderneming de vraag stellen of je wel op de beurs wilt zijn. Als je echt aan maatschappelijk verantwoord ondernemen wilt doen, vraag ik me af of je een beursnotering moet willen.

Ondernemingen en vooral echte ondernemers stellen zichzelf een bredere doelstelling dan maximale winst voor de aandeelhouders te realiseren. Voor veel aandeelhouders is dat een nieuw geluid. Maatschappelijk verantwoord ondernemen levert niet automatisch maatschappelijk verantwoord aandeelhouderschap op. Echter, duurzame ontwikkeling vereist ook een duurzame betrokkenheid van de aandeelhouders bij een onderneming. Duurzaam ondernemen is geen kwestie van minder rendement maar vraagt wel een veel bredere tijdshorizon. Als een aandeelhouder met een langetermijnvisie in een onderneming stapt, moet hij er als mede-eigenaar voor willen zorgen dat de onderneming op lange termijn gezond blijft. Als je instapt met een financieel perspectief voor de korte termijn is dat ook prima, maar dan moet je je niet bemoeien met de strategische doelen van een onderneming. Het is het één of het ander. Aandeelhouders mogen best van een bedrijf vragen een bepaalde strategie te volgen. Maar zodra ze zeggen: Ik zit er niet in om het bedrijf te verbeteren, het gaat mij er om dat de koers zo snel mogelijk omhoog gaat zodat ik er weer kan uitstappen met winst, corrumpeer je de basisfunctie van het bedrijf. Namelijk de duurzame levering van producten en diensten.

Waar van de ondernemingsleiding, de medewerkers en de overheid steeds vaker wordt verwacht dat ze een maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen naast hun eigen belang, heeft deze voor aandeelhouders nog onvoldoende vorm gekregen. Naast een code voor Goed Ondernemingsbestuur ('Tabaksblat') zou er ook een code voor Goed Aandeelhouderschap in het leven geroepen moeten worden. Daarin zou bijvoorbeeld het onderscheid gemaakt kunnen worden tussen eigenaarschap met een brede, lange termijn verantwoordelijkheid en het beleggen voor de korte termijn gebaseerd op een inschatting van markten, risico en rendement. Vervolgens zou je aan deze types aandeelhouders verschillende rechten kunnen toekennen. Een 'eigenaar-aandeelhouder' krijgt dan meer stemrecht dan een 'beleggeraandeelhouder' bijvoorbeeld. Ik realiseer me dat hier nogal wat juridische haken en ogen aan vastzitten maar het gaat me om de denkrichting, de vernieuwing die nodig is om ervoor te zorgen dat alle stakeholders tot duurzaam ondernemen worden aangezet. Als je niets doet is bijvoorbeeld een Nederlandse bank straks voor 40 procent in Chinese handen. Dan komen maatschappelijke functies die voor de samenleving belangrijk zijn en waarbij wij streven naar duurzaam ondernemen, in handen van Chinezen die daar misschien geen enkel belang aan hechten.

Traditioneel houden ondernemers rekening met het personeel, de samenleving en vandaag de dag ook met het milieu. Nu komen de nieuwe aandeelhouders van private equity en zij houden daar geen enkele rekening mee. Daarmee zetten we het systeem op scherp. Zonder een code voor maatschappelijk verantwoord aandeelhouderschap holt het systeem zichzelf uit en kunnen we duurzame ontwikkeling wel vergeten.

Peter Blom
directievoorzitter Triodos Bank