Vrijzinnig-democratie is een traditie die in Nederland al ruim een eeuw oud is. Van 1901 tot 1946 vertolkte de Vrijzinnig-Democratische Bond (VDB) het vrijzinnig-democratische gedachtegoed in de Nederlandse politiek. Sinds 1966 vervult D66 die rol, ook al heeft deze partij zichzelf nooit het etiket vrijzinnig-democratisch aangemeten. De aan D66 gelieerde jongerenorganisatie Jonge Democraten noemt zich wel vrijzinnig-democratisch.
De thema's waar vrijzinnig-democraten van oudsher bijzondere aandacht voor hebben zijn het functioneren van de democratie en het betrekken van burgers bij de politieke besluitvorming, de bescherming van de grondrechten en van de open samenleving, vrijheid in de zin van zelfbeschikking en individuele ontplooiingsmogelijkheden, rechtvaardigheid en duurzaamheid.
Wat vrijzinnig-democraten bindt is een gedeelde visie op de samenleving. Vrijzinnig, omdat iedereen de vrijheid moet hebben om zijn of haar eigen keuzes te maken. Democratisch omdat onze democratische rechtsstaat er één dien te zijn voor en door burgers. Vrijzinnig-democratie is ook het enige politieke gedachtegoed dat een brug slaat tussen enerzijds de verworvenheden van de open, vrije samenleving, waarin het individu de ruimte heeft om zijn leven naar eigen inzicht invulling te geven, en anderzijds de behoefte aan sociale samenhang, gebaseerd op waarden als rechtvaardigheid, pluriformiteit, respect, democratie en duurzaamheid.
Vrijzinnig-democraten zijn geen liberalen.
Vooral in liberale kringen is men nogal gecharmeerd van het idee dat vrijzinnig-democraten eigenlijk liberalen zijn. Lees verder >>
Vrijzinnig
De term 'vrijzinnig' mag dan door sommigen als een ouwbollige term worden betiteld die niet meer van deze tijd is, maar niets is minder waar: de vrijzinnige kernwaarden zijn altijd actueel! Denk aan de discussie over vrijheid van meningsuiting. Vrijzinnig-democraten zullen deze te allen tijde verdedigen. In de vorige eeuw deed de VDB dat door de vrijheid van drukpers te verdedigen tegen pogingen van christelijke partijen om deze te beperken. Vandaag de dag doen vrijzinnig-democraten dat door pal te staan voor het vrije debat over religie, die onder druk van sommige orthodoxe gelovigen beperkt dreigt te worden.
Een ander voorbeeld dat nog even actueel blijkt te zijn als bijna honderd jaar geleden: de VDB keerde zich tegen de (door christelijke partijen voorgestelde) zondagswetgeving, omdat die wetgeving "ook hij die over de zondag anders denkt dan zij, gedwongen zal zijn zich naar hun voorschriften te gedragen." Anno 2008 is dit standpunt nog even relevant in de strijd van vrijzinnigen tegen hen die om persoonlijke overtuigingen hun wil wensen op te leggen aan mensen die een andere overtuiging hebben.
En daarin schuilt de kern van vrijzinnigheid. Vrijzinnig betekent letterlijk: vrijheid van mening voorstaand (Van Dale), maar vrijzinnigheid houdt meer in dan dat. Vrijzinnigheid betekent elkaar de ruimte geven om je eigen leven in te richten, je eigen keuzes te maken. Elkaar de vrijheid gunnen om te zijn wie je bent, met je eigen ideeën, dromen en wensen, je eigen cultuur, geloof etc.. De vrijheid om een eigen mening te hebben en daar voor uit te komen. En dat alles met respect voor elkaars vrijheid.
Die vrijheid - die ook door liberalen wordt bepleit - komt niet zomaar tot stand. Daarom onderscheiden vrijzinnig-democraten zich van het 'ieder-voor-zich-liberalisme', dat er vanuit gaat dat iedereen maar goed voor zichzelf moet zorgen en dat de overheid zich daar vooral zo weinig mogelijk mee moet bemoeien. Vrijzinnig-democraten pleiten juist voor een daadkrachtige overheid die de kaders schept waarbinnen mensen hun vrijheid kunnen genieten ().
"Haat en wantrouwen tegen andersdenkenden wordt gepredikt in een tijd, waarin juist samenwerking en vertrouwen voor ons volk nodig zijn. Hiertegenover eist de democratie verdraagzaamheid, zin tot samenwerking en, met behoud van eigen inzicht, eerbied voor andersdenkenden." Zo verwoordde de VDB in 1937 haar gevoel over de dreiging van nationaal-socialisme. Een gevoel dat velen vandaag de dag zullen hebben bij huidige vormen van extremisme, terrorisme en polarisatie.
Democratisch
Ook zo moe van alle discussie over gekozen burgemeesters en referenda? Toch is democratie niet vanzelfsprekend! Het belang van individuele burgers is gebaat bij permanente aandacht voor het functioneren van onze democratische rechtsstaat. Voor vrijzinnig-democraten gaat het niet om meer of minder democratie, maar om verhoging van de kwaliteit van de democratische besluitvorming. Om een betrouwbare, rechtvaardige overheid, die er is om de vrije ontplooiing van mensen te stimuleren en die mensen betrekt bij besluiten die hen aangaan.
Voor vrijzinnig-democraten draait democratie niet (alleen) om gekozen burgemeesters en referenda. Democratie is gebaseerd op het zelfbeschikkingsrecht: het recht van mensen om een stem te hebben in beslissingen die hen aangaan. Een recht dat veel verder gaat dan eens in de vier jaar een volksvertegenwoordiging kiezen. Of zoals de VDB in 1937 stelde: "De vrije volksinvloed in de democratische staat wordt niet alleen uitgeoefend door het stembiljet, maar steeds door de vrije pers, de vrije vergadering, de vrije organisatie, in alle vormen van vrije kritiek en vrije gewetensuiting."
De vrijzinnig-democratische kernwaarden
> een open, democratische samenleving, waarin individuele vrijheid en sociale samenhang hand in hand gaan.
> een pluriforme samenleving, waarin de vrijheid van meningsuiting en de zelfbeschikking van lichaam en geest is gewaarborgd.
> een rechtvaardige samenleving, waarin iedereen ongeacht afkomst, sociale klasse, levensovertuiging of sexe gelijke kansen heeft om zichzelf naar eigen inzicht te ontwikkelen.
> een duurzame samenleving, waarin verantwoord wordt omgegaan met natuurlijke hulpbronnen en waarin natuur en milieu ook voor toekomstige generaties wordt behouden.
> een rechtvaardiger en veiliger wereld, waarin het internationale recht, wederzijds respect tussen culturen en een rechtvaardige welvaartsverdeling voorop staan.
Vooruitstrevend, vrijdenkend en oplossingsgericht
Vrijzinnig-Democraten zijn vooruitstrevende mensen, 'vrijdenkers'. Ze houden niet vast aan bestaande gewoonten, tradities, meningen, belangen of structuren om de eenvoudige redenen dat die er nou eenmaal zijn. Vrijzinnigheid betekent verder willen en durven kijken, kritische vragen durven stellen en open staan voor vernieuwing. Afstand nemen van dogma's en orthodoxie, taboes durven doorbreken en heilige huisjes durven aanpakken. Niet vanuit vastgeroeste ideeën en ingesleten gewoonten, maar met lef en vernieuwingszin.
De Vrijzinnig-Democratische Bond verwoordde deze houding begin vorige eeuw als volgt: "Vrijzinnig is onze partij, omdat zij zich stelt op het standpunt, dat de vrijheid van gedachtenuiting hoog gehouden moet worden en elke poging om daaraan te tornen met kracht moet worden geweerd. Vrijzinnig is zij bovendien, omdat zij meent, dat het staatkundig beleid niet mag gebonden zijn aan enig kerkelijk of ander dogma. De vrijzinnig-democraat wil van een gebondenheid aan dergelijke leerstukken niet weten. Het vrijzinnig beginsel vordert dat men te allen tijde onbevangen staat ten opzichte van de grote maatschappelijke vraagstukken die om een oplossing roepen."
Met andere woorden: vrijzinnig-democraten onderscheiden zich door hun houding: onafhankelijk, vooruitstrevend en pragmatisch (wat is het probleem en wat is daarvoor de beste oplossing).
Vrijzinnig-democraten onderscheiden zich van oudsher van het laat-maar-waaien-liberalisme van 'rechts' èn van het klassieke gelijkheidsdenken van 'links'. Vrijzinnig-democraten zijn altijd op zoek naar het juiste evenwicht van het individuele en het sociale. Om die reden nemen vrijzinnig-democraten soms een 'liberaal' standpunt in, omdat de individuele keuzevrijheid en de zelfredzaamheid van mensen daarbij gebaat is en soms een 'sociaal' standpunt, omdat het welzijn van mensen en bescherming van de zwakkeren dat vraagt. Met andere woorden: liberaal waar het kan, sociaal waar het moet.
|
RSS