Literatuur

Boeken

Gerrit Voerman e.a., De vrijzinnig-democratische traditie
In de Nederlandse politieke geschiedschrijving wordt aan de opvattingen van de vrijzinnig-democraten meestal geen zelfstandige plaats toegekend. In beschouwingen van algemene aard is het voor ons land gebruikelijk onderscheid te maken tussen een confessionele, een socialistische en een liberale kijk op de dingen. In het kader van deze driedeling worden dan de verschillen in denkbeelden over maatschappelijke en politieke vragen aangegeven. Opvallend is echter dat ook in die gevallen waarin een meer genuanceerde dan wel gedetailleerde beschouwing past, de zienswijze van de vrijzinnig-democraten vaak niet onder de eigen naam wordt vermeld, doch dat geschreven wordt over de mening van linkse, van meer sociaal voelende, van progressieve, geavanceerde of vooruitstrevende dan wel van democratische of radicale liberalen.

Meine-Henk Klijnsma, Om de democratie: de geschiedenis van de Vrijzinnig-Democratische Bond 1901-1946
De Vrijzinnig-Democratische Bond (VDB) was in de jaren 1901-1946 een middelgrote, links-liberale partij die een sleutelpositie innam in de Nederlandse politiek. De VDB onderscheidde zich van zijn electorale concurrenten ter linkerzijde (de SDAP) en ter rechterzijde (de liberalen) door zijn consequente aandacht voor de democratie. Daarbij ging het niet alleen om de democratie in formele zin (invoering van het algemeen kiesrecht), maar ook om het meer materiële democratiebegrip: gelijke ontwikkelingsvoorwaarden voor iedereen, nadruk op individuele ontplooiing en emancipatie. Rondom dit brede democratieconcept ontwikkelde de VDB een eigen ideologisch profiel dat steeds nauwer ging aansluiten bij de ideeënwereld van het toenmalige vrijzinnig-protestantisme. Opmerkelijk was dat de VDB zich, meer dan de liberale Vrijheidsbond, electoraal goed wist te handhaven. Het opgaan van de partij in de directe naoorlogse doorbraak valt daarmee moeilijk te rijmen. De oprichting van D66, een partij met een aantoonbaar sterke verwantschap met de VDB, moet dan ook worden gezien als een correctie daarop.

Menno van der Land, Tussen ideaal en illusie - de geschiedenis van D66, 1966-2003
Op 14 oktober 1966 wordt in Amsterdam de Politieke Partij Democraten '66 opgericht. In de loop der jaren ontwikkelt de partij zich van een radicaal-democratische vernieuwingsbeweging tot een gevestigde politieke partij. De geschiedenis van D66 kent sterk wisselende successen, maar bijna 37 jaar na haar oprichting laat het vaak voorspelde verdwijnen van de partij nog steeds op zich wachten. Hoe is D66 gedurende haar bestaan omgegaan met haar oorspronkelijke doelstellingen: radicale democratisering van politiek en samenleving, het doorbreken van de partijpolitieke verhoudingen en pragmatische, niet-ideologische politiek? In dit eerste boek over de roemrijke geschiedenis van D66 komen alle hoogte- en dieptepunten van bijna 37 jaar van de partij aan de orde: het Initiatiefcomité, het Appèl en de glorieuze entree in de Nederlandse politiek, de kabinetsdeelnames in de jaren zeventig en tachtig, de historische verkiezingsoverwinning in 1994 en de vorming van het paarse kabinet. Maar ook de crisis in 1974, toen de partij op sterven na dood was, het verlies na de deelname aan de kabinetten-Van Agt II en III, het (tweevoudig) vertrek van partijleider Van Mierlo en de verkiezingsnederlaag van 2002 passeren de revue.

Dick Pels (red.), Wat de vrijzinnig-democraten willen
Heeft de vrijzinnige politiek een toekomst? Met deze heruitgave van Wat de Vrijzinnig-Democraten Willen, een kraakheldere en nog steeds actuele programmabrochure van de Vrijzinnig Democratische Bond uit 1937, verkent de denktank Waterland het intellectuele en politieke terrein van de vrijzinnigheid. Met commentaren van Wim Couwenberg (hoofdredacteur Civis Mundi), Meine-Henk Klijnsma (auteur van een proefschrift over de VDB) en Dick Pels (voorzitter Waterland). De brochure is hier te downloaden.





Roger van Boxtel e.a. (red.), Open en onbevangen - de noodzaak van politieke vrijzinnigheid
De vrijzinnige politiek - het omarmen van vrijheid en verdraagzaamheid, en derhalve het afwijzen van populisme en dogmatiek - heeft het tij niet mee. In tijden van politieke onrust wordt zij al gauw geassocieerd met een gebrek aan daadkracht en ruggengraat. De burger lijkt zijn heil te zoeken bij partijen die inzetten op 'klare taal' en 'harde maatregelen'. Zo dreigt een einde te komen aan een lange historie van vrijzinnigheid in de Nederlandse politiek.
Wat is nodig om nieuw leven in de vrijzinnigheid te blazen? De auteurs van deze bundel, afkomstig uit verschillende politieke partijen, formuleren een antwoord.





Een lezenswaardig boek over het aan vrijzinnig-democratie gelieerde 'links-liberalisme' is: Een vierde weg? Links-liberalisme als traditie en als oriëntatiepunt van Sven Gatz en Patrick Stouthuysen (red.). Dit boek gaat in op wat de auteurs zelf noemen "een eerbiedwaardige, maar haast vergeten politieke traditie". Het boek is hier geheel online te lezen.

Artikelen

De Vrijzinnig-democratische Bond in Nederland (1901-1946): een links-liberale of democratisch-radicale partij?
door Paul Lucardie
"De Vrijzinnig-Democraten koesterden wezenlijk andere opvattingen over de parlementaire democratie dan de Liberalen, die zich in 1921 in de Vrijheidsbond, de latere Liberale Staatspartij, verenigden. Vanuit hun radicale democratie-opvatting eisten de Vrijzinnig-Democraten dat de staat actief in de samenleving ingreep om alle burgers deelname aan het democratisch proces en ontplooiing van hun persoonlijkheid mogelijk te maken." Lees verder >>>

(Bron: Gatz, S. en Stouthuysen P. e.a., Een vierde weg? Een links-liberalisme als traditie en als oriëntatiepunt)

D66 als de rechtmatige erfgenaam van de Vrijzinnig-Democratische Bond
door Jacob Kohnstamm
"De principiële onbevangenheid, het pragmatisme van D66 is evenmin als het syteemloze model een ideologisch concept zoals het liberalisme en het socialisme, maar een benaderingswijze van alle mogelijke vraagstukken. Wij proberen maatschappelijke en politieke problemen zo onbevangen en zo onbevooroordeeld mogelijk te bekijken, zonder op dogma's of op belangenbehartiging gebaseerde vooringenomenheid ten aanzien van de werkelijkheid." Lees verder >>>

(Bron: Voerman, G. e.a., De vrijzinnig-democratische traditie: VDB tussen Socialisme en Liberalisme)